ĐỌC NHẬT KÍ NỮ NHÀ BÁO CHIẾN TRƯỜNG

  • ĐỌC NHẬT KÍ NỮ NHÀ BÁO CHIẾN TRƯỜNG CỦA NHÀ BÁO – NHÀ THƠ LỆ THU
            1975 – 2015 , thấm thoắt đã 40 năm đất nước thống nhất! Những ngày này, nhiều địa phương, đơn vị tổ chức Lễ hội mừng chiến thắng, mừng ngày giải phóng, mừng ngày đoàn tụ… Nhưng có bao người cảm thấy ngại ngần khi nhắc đến những từ ngữ gợi lại kí ức đau thương của dân tộc, khơi lại hận thù giữa những người hai bên chiến tuyến… Quả thật, những vết thương lịch sử đôi khi làm người ta không cảm thấy mấy dễ chịu khi nhắc lại.

            Quyển Nhật ký nữ nhà báo chiến trường (NXB Quân đội Nhân dân, 2015) của nhà báo – nhà thơ Lệ Thu đã ra mắt đúng vào dịp này, để cho bao người trong cuộc cùng sống lại những kí ức chiến tranh, và những người thuộc thế hệ chúng tôi, những lớp con cháu hiểu hơn về một sự thật qua góc nhìn của một cá nhân, như chị đã gửi gắm trong Lời cuối sách: “Cuốn nhật ký này tôi đã cất giữ 40 năm nay, nghĩ nó chỉ là những kỷ niệm buồn vui của riêng mình. Nhưng giờ đây,bỗng nhiên tôi muốn nó được đến với mọi người, để những sự tích anh hùng của những trái tim đau thương, những tâm hồn cao cả ấy được lấp lánh giữa cuộc đời, được sống mãi với thời gian, không bị ai lãng quên, không bị ai làm hoen ố!”

10.8.1973 – 1.5.1975 là mốc thời gian bắt đầu và kết thúc Nhật kí của nữ nhà báo chiến trường Lệ Thu, hơn 300 trang sách, thấm đẫm những kí ức chiến tranh trên mảnh đất miền Trung – chủ yếu là “với quê hương Bình Định”  (từ 1.1.1974 đến 28.4.1975, 485 ngày với 240 trang sách), sau thời gian hiệp định Paris đã được kí kết. Hành trình đến ngày thống nhất hé lộ những số phận, những cuộc đời trong mạch cảm xúc rất riêng tư của một người mẹ vì nhiệm vụ phải bỏ lại con thơ, từ giã gia đình để gánh trên vai trách nhiệm của một nhà báo chiến trường – một người chiến sĩ đối mặt từng phút từng giây với bom đạn, đặt con người vào ranh giới sự sống và cái chết, can đảm và hèn nhát, trong những ngày tháng sục sôi khí thế giải phóng miền Nam… Chị đã thật sự tham dự vào cuộc chiến tranh khốc liệt với tất cả ý thức công dân, hơn thế còn là tình cảm của đứa con khao khát trở về chiến đấu trên đất mẹ sau gần 20 năm trời xa cách.

Từ những trang đầu tiên viết về thời điểm nhận lệnh “đi B” mang theo nỗi quặn thắt riêng tư của người mẹ phải xa con, nối mạch là những ngày tháng hiện lên bộn bề sự kiện, ai đã bắt mạch khó có thể dứt ra những dòng nhật ký ấy đến tận trang cuối cùng… Đúng nghĩa là Nhật ký – rất riêng tư những nỗi niềm trong công việc, trong mọi mối quan hệ. Một chân dung Lệ Thu – nữ nhà báo chiến trường cũng hiện lên rõ nét từ nhiều góc độ khác nhau: nhà báo – nhà thơ – người cán bộ cách mạng; người mẹ – người vợ – người chị – người em – người con – người cháu… Đọc mà cảm xúc như muốn hòa vào từng khoảnh khắc nghẹt thở của cuộc chiến, như chứng kiến tâm tư của một người dám dấn thân dám thử thách, từng chi tiết cứ hiện lên qua những câu chuyện. Nhưng không chỉ có vậy, đằng sau cái nhìn ấy là bản lĩnh của một nhà báo chiến trường thực thụ, ghi lại những thời khắc lịch sử bi hùng khi cuộc chiến tranh Việt Nam đi vào hồi kết, vẫn nóng hổi chất ký sự về những vùng đất, những con người tác giả đã trực tiếp cùng sống, cùng chiến đấu. Với mảnh đất Bình Định, đây cũng chính là những trang tư liệu sống về thế trận chiến tranh nhân dân, không chỉ với những sự tích anh hùng, những chiến công mà còn cả bao đau thương, mất mát, máu và nước mắt…

* *

*

            Nhật ký chiến trường của một nữ nhà báo, cũng là hành trình thử thách lòng tin, bản lĩnh của người phụ nữ vượt qua những ảo tưởng, những mơ mộng để đối mặt với thực tế khắc nghiệt. Cái lớ ngớ hồn nhiên buổi đầu của một nhà báo chân ướt chân ráo vào chiến trường, bị ghẹo bằng những câu nói lái siêu đẳng của dân khu V được chị ghi lại như một kỷ niệm vui về “những trận cười sảng khoái , làm cho người ta quên bớt những cực nhọc gian nguy”. Năm tháng sau, trong vai “Hội trưởng phụ nữ giải phóng” chị đã khiến nhà báo Mỹ giỏi lái tiếng Việt phải đầu hàng vì chịu thua câu lái vừa chính trị vừa hài hước “cắng xải dâu tí xìn”!Quý biết bao những nụ cười lạc quan trong hoàn cảnh đạn bom ngày càng ác liệt! Chị cũng không ngại ngần kể về nỗi “khó ở” của người phụ nữ trên đường đi công tác để cảm nhận: “Thân phận người phụ nữ ở chiến trường thật khốn khổ đủ bề!”. Những chuyện nhỏ nhặt, tế nhị như vậy đưa vào trang nhật ký không hề phản cảm mà lại làm cho chất nữ tính càng rõ nét! Người phụ nữ ấy đã sống và viết ở những nơi giao tranh quyết liệt nhất: Đồi Mười, Núi Bà, Khu Đông… Đã đi khắp các chiến trường Bình Định: An Lão, Hoài Nhơn, Hoài Ân, Phù Mỹ, Phù Cát… và tất nhiên là không thể thiếu những ngày bám trụ, nằm hầm, vượt đường về với quê hương Tuy Phước ruột thịt!

            Cũng bởi chị vào chiến trường với nguyên vẹn sự xúc động của một hồn thơ nữ, nên trang nhật ký có rất nhiều thơ, rất nhiều bài đã làm nên tên tuổi nhà thơ Lệ Thu nổi tiếng sau này! Tôi nghĩ,  làm thơ chính là lúc chị được sống trong nỗi xúc động của phút giây phải xa con, vì bao sự tích bao câu chuyện về đồng chí đồng đội, trong đó có cả những người thân yêu ruột thịt. Những bài thơ luôn ám ảnh sự mất – còn, là cách hình dung số phận con người trong cuộc chiến, có cả những bài thơ ra đời như chuẩn bị cho chính mình đường hoàng giáp mặt cái chết, với “Lời thương gửi lại”:

            Và mỗi ngày đều rực rỡ bình minh

            Và mơ ước sẽ thành sự thật

            Trong chiến đấu sự hy sinh, còn, mất

Là đương nhiên, là lẽ thường tình…

Thơ ấy trong veo một màu sắc lý tưởng thời đại, trong ngần tình quê hương đồng đội, một niềm tin tất thắng! Thế nhưng cũng có lúc những bài thơ trong phác thảo phải bỏ dở giữa chừng, trong nỗi xót xa đến bàng hoàng khi đối diện sự thật, trong một ray rứt vì những cuộc sống nhếch nhác, những đứa trẻ hư ở trong những gia đình nghèo vùng giải phóng, mơ hồ dự cảm tương lai đầy gian khó sau khi chấm dứt chiến tranh…

            Nhật ký chiến trường của một nhà báo, nên đầy ắp thông tin trong những lần chị bám đất bám dân ở những vùng giáp ranh, hàng trăm gương mặt lướt qua nhưng cũng có những chân dung phác họa con người của lịch sử đã đọng lại, có khi chỉ là một vài dòng nhưng cũng có những câu chuyện những gương mặt trở đi trở lại. Có ai đã từng nói: chiến tranh không mang gương mặt phụ nữ! Thế nhưng những gương mặt phụ nữ trong chiến tranh qua nhật ký này cứ lần lượt hiện lên làm người đọc nhận diện hết mức độ tàn khốc của sự hủy diệt, cảm nhận được những mất mát mà những người đàn bà khu V này phải gánh chịu. Đau đáu nhất là gương mặt của Má, người phụ nữ vĩ đại mà gần gũi của cuộc đời chị. Và còn bao bà má Bình Định gánh nỗi đau người thân hy sinh yêu thương chị như con ruột, những người chị – người đồng chí với sự trớ trêu định mệnh do hoàn cảnh chiến tranh, những người bạn, người em gái thân thương mà đã làm nên bao kì tích bao chiến công…  Tất cả lại được cảm nhận, thẩm thấu qua cái nhìn, trái tim của một nữ nhà báo, bằng sự chia sẻ cảm thông và lòng trân trọng biết ơn, có cả những ngậm ngùi đồng điệu. Tôi cảm nhận thêm một điều về các gương mặt phụ nữ đi qua chiến tranh trong trang viết của Lệ Thu: hầu hết đều đẹp, đều đáng yêu và có một nét kiêu hãnh theo một cách khác nhau, được chị yêu quý bằng tất cả sự chân thành trong suy nghĩ và cảm xúc.

            Ký ức chiến tranh với Lệ Thu còn là những khoảnh khắc lạnh mình không phải ở lằn ranh của sự sống – cái chết, thế giằng co của ta và địch, mà lại diễn ra trong những phút riêng tư, trong nỗi đau niềm tin bị phản bội, trong nỗi uất ức không thể biện minh. Những sự thật ấy thật hiếm hoi trong các nhật ký chiến tranh tôi từng đọc. Đó cũng là thái độ trung thực đến tận cùng gắn với phẩm chất của một nhà báo. Mới hay, chính thực tế chiến trường giúp con người tỉnh táo hơn, bản lĩnh hơn khi đối mặt những điều không hề dễ chấp nhận, để chiêm nghiệm sâu hơn cuộc sống. Ngay từ những ngày còn ở cứ, chị đã cảm nhận và khao khát được đi “thực tế” xuống các địa phương, bởi: “Ở dưới đó mới có cuộc sống sôi động, mới có không khí chiến đấu, chứ cứ ở mãi trên rừng núi này thì có thể giảm được phần nào nguy cơ cái chết thể xác, nhưng sẽ chết dần về tâm hồn và tiêu tan cả mục đích cao đẹp ban đầu của mọi người.” (Nhật ký ngày 13.11.1973). Suy nghĩ ấy có nét đặc trưng  tinh thần Pa-ven Coocsaghin của Thép đã tôi thế đấy từng ảnh hưởng lớn đến thế hệ thanh niên thời đó. Quả thật, thực tế là nơi giúp chị được sống những năm tháng ý nghĩa nhất của đời mình, hừng hực lý tưởng, quyết tâm khi hòa mình với cả một tập thể nhân dân kiên cường không ngại hy sinh gian khó, vượt lên mất mát đau thương.

Tôi đặc biệt chú ý những ghi chép của chị khi về quê hương Tuy Phước, một phần vì đó cũng là quê tôi, nhưng phần quan trọng hơn là tôi cảm nhận được nhiều nhất chân dung tác giả – đứa con xa quê trở về đã trải nghiệm tất cả cảm xúc trong những ngày sống và chiến đấu trên chính quê hương mình! Những tiểu mục nối nhau làm thành những thước phim cận cảnh về những ngày bám đất bám dân, sống với đồng chí đồng đội, với những người thân yêu ruột thịt, thấm đẫm tình người tình quê: Gian truân Tuy Phước – Sống cùng huyện đội – Về quê nội – Ngày gặp má… rồi là những ngày lao theo công việc hối hả trong từng chiến dịch trên khắp chiến trường Bình Định, chị lại tiếp tục về quê hương trong Chiến dịch mùa Xuân năm 1975, chứng kiến và phản ánh không khí sục sôi trong cuộc chiến đấu cuối cùng giải phóng quê hương. Những ngã rẽ cuộc đời, những đổi thay nhận thức và cả trăn trở, hụt hẫng đều được tái hiện vẹn nguyên. Từ một Bí thư Huyện ủy trong buổi đầu “gian truân Tuy Phước” đã để lại cho chị cảm tình đặc biệt “về tính nết : nồng hậu, vui vẻ, điềm đạm và chín chắn” (NK 24.4.1974) thì chỉ hơn 7 tháng sau chị đã phải ghi vào trang nhật ký “Những ngày buồn”: “30.11.1974 – Cùng một lúc mình nhận được hai cái tin sét đánh: Bí thư Huyện ủy đã “chiêu hồi” và Má mình đã bị bắt!”. Vâng, cái giá quá đắt của niềm tin ngây thơ vào một kẻ đốn mạt, không ngần ngại kể mọi bí mật cho “bí thư của huyện quê mình!”. Tôi đã thắt lòng khi đọc những dòng thảng thốt và đau đớn đến tưởng chừng kiệt sức của chị:

Lâu nay mình vẫn băng băng trên đường viết bài. Vạn dặm đường dài gian khổ đã đi qua – bao nhiêu núi, bao nhiều đèo, bao nhiêu sông, bao nhiêu suối! Tám lần vượt đường và trải qua bao trận pháo bom…Nhưng chẳng hãi hùng bằng khi nghe cái tin không thể nào tin nổi này!

Những năm tháng nhớ nhất cuộc đời ta…Cái chết và cái sống, niềm yêu thương và nỗi căm giận tột cùng, đắng cay, chua xót của thời gian, năm tháng, cuộc đời, vinh quang, và thử thách”.

Dường như những trải nghiệm dữ dội ấy khiến chị lao vào công việc mạnh mẽ hơn, kiên cường hơn, và trân trọng hơn trong những trang nhật ký viết về đồng chí đồng đội, vực dậy niềm tin từ chính những con người quê hương kiên trung: những câu chuyện về cậu Lưu, em Lý – những người bà con được chị yêu thương như ruột thịt, bất khuất trước kẻ thù, sống anh dũng chết vẻ vang; những câu chuyện về đồng đội đồng chí giản dị và đầy xúc động : một Ủy viên Thường vụ huyện Nguyễn Tấn Tài từng nhận nhiệm vụ cách mạng xâm nhập vào giới hảo hán giang hồ, một chị Sỏi người yêu hy sinh đã yêu thương những con em liệt sĩ như con đẻ, câu chuyện về “tình yêu của người du kích” – cô gái tên Phước khiến chúng ta rưng rưng… Tôi nghĩ những câu chuyện thắm đượm ân tình ấy là nguồn sức mạnh cho nữ nhà báo chiến trường Lệ Thu, thêm tin yêu mảnh đất và con người quê hương, thêm nghị lực vượt qua những nỗi buồn riêng tư, mạnh mẽ hơn trước những kẻ cơ hội, những thói đố kị, vượt lên những toan tính tầm thường. Ở nữ nhà báo chiến trường Lệ Thu, tôi nhận ra một con người dẫu có nhiều trăn trở riêng – chung nhưng biết đặt trọn tình yêu vào những con người biết hy sinh để cống hiến cho quê hương đất nước.

* *

*

Phải chăng đó là chất thơ của cuộc chiến đấu anh dũng, chất thơ được tạo nên từ những con người nhân dân bình dị? Để sau cuộc chiến, hiện thực ấy thôi thúc chị trở thành nhà thơ trong những cảm hứng ngợi ca Xứ sở loài chim yến, viết lời Tri âm của Đất…? Viết như một người mắc nợ quê hương, sống tiếp quãng đời bao vui buồn xúc động với con người Bình Định. Viết như một cách khẳng định chất Bình Định khí khái vươn tới với những phẩm chất “vàng mười” sau khi đã qua lò lửa chiến tranh. Đó cũng là lý do vì sao sau này đọc thơ Lệ Thu, luôn cảm nhận được ở chị một thái độ điềm đạm mà không kém phần quyết liệt, rạch ròi yêu ghét!

                                                                        4/2015

                                                                        T.H.N

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s